Een held is volgens Van Dale een dapper krijgsman, strijder die door moed uitblinkt, wiens onsterfelijke daden in epen en sagen worden herdacht. Iemand die niet bang is, die het gevaar niet vreest, lichamelijk sterk is of een grote kennis of vaardigheid bezit. Iemand die uitmunt door grootse daden.
Welke daden of eigenschappen de vele tientallen personeelsleden die de NS jaarlijks tot held uitroept bezitten weet ik niet, maar ik krijg er altijd een sterk Don Quichotgevoel bij. Ongetwijfeld zal er wel eens iemand tussen zitten die met gevaar voor eigen leven een collega heeft ontzet in de strijd met een agressief persoon, maar ik vrees dat het heldendom tegelijk veel te maken heeft met het dansen naar de pijpen van het management. Dat zal dan ook de reden zijn dat heel veel personeelsleden op voorhand beweren nooit held te willen worden en in het geval van een nominatie die af te zullen wijzen. Ik reken mezelf daar ook toe. Toch is de foto op de cover van het productieblaadje elk jaar weer goed gevuld met nieuwe helden. Weigeren is natuurlijk een stuk moeilijker als het gepaard gaat met een aantrekkelijke bonus. Niemand zal dat een ander kwalijk nemen. Zeker niet als de onverschrokkene op een opvallende manier probeert zo onzichtbaar mogelijk op de foto te staan.
Het zou niet eerlijk zijn zo over anderen te oordelen zonder mezelf eerst een gewetensvraag te stellen: Wat zou ik doen als ik genomineerd zou worden? Als ik zeg dat dat van het bedrag af zou hangen, val ik meteen door de mand. Dan heb ik helemaal geen principes. Maar als ik nu glashard beweer dat ik koste wat kost zal weigeren, kan ik mezelf in de toekomst misschien wel voor mijn kop slaan als die bonus precies komt op het moment dat ik een extraatje goed kan gebruiken. Niet dat ik verwacht ooit genomineerd te zullen worden. Ik ben meer een observator, schrijver in wording en die zijn over het algemeen niet opvallend genoeg voor de titel ‘Held.’
Zo heen en weer slingerend tussen principes en pragmatisme, beleefde ik een zeer onrustige nacht. Tijdens het opstaan dreunden de harde alarmsignalen van de wekker als klokslagen door in mijn hoofd. De mist buiten was zo dik dat hij zelfs onder de drempel door het huis binnen leek te dringen. Voorzichtig reed ik mijn fiets naar buiten en zette hem tegen de muur. Een warme ademtocht streek langs mijn wang, maar ik zag niemand. Een rilling liep langs mijn ruggengraat. Toen ik de voordeur op slot had gedraaid was mijn fiets weg. Hoorde ik nu een paard hinniken of was ik gek aan het worden?
‘Don,’ hoorde ik iemand fluisteren. ‘Don Quichot!’ ‘Sancho?’ vroeg ik ongelovig. ‘Sancho Panza?’ ‘Si, si. Ik houd uw paard voor u klaar. Stijg snel op, het is hier niet veilig.’ Ik nam mijn stalen ros van hem over en stapte op. ‘Oké,’ zei ik tegen mijn trouwe metgezel. ‘Als het op deze manier moet, leg ik me er maar bij neer. Held tegen wil en dank.’
Terwijl de mist de contouren van kantoren en flats veranderde in burchten en kloosters, fietsten we samen naar het spoor. Sancho begon eerst zachtjes te fluiten, daarna te neuriën en even later zongen we luidkeels: ‘Wil je mijn held zijn? In harnas met schild tegen de pijn…’ Van dik hout…
*****
Nawoord: naar aanleiding van dit verhaal is het heldendom bij de Nederlandse Spoorwegen afgeschaft. Oké, niet naar aanleiding van dit verhaal; het heldenprogramma is een paar jaar geleden beëindigd. Maar het zou toch zonde zijn dit epos niet te publiceren?
De muziek is van Van Dik Hout: een fragment uit Mijn Held Zijn van de cd Vier weken.
