Dinsdag 25 januari 2011. Dit belooft de mooiste avond te worden van het Storioni Festival 2011. De muzikanten die zullen optreden verdienen stuk voor stuk de grote zaal, maar de geringe afstand tussen publiek en muziek in de kleine zaal zorgt nu wel voor een sfeer van ‘jongens onder elkaar.’ Bijna letterlijk, want harpiste Lavinia Meijer is vandaag de enige concerterende vrouw op het podium.
Als eerste krijgen we van het Auryn Quartet een lesje in etiquette. Grootvader Bach laat middels vier stukken Contrapunctus horen hoe het allemaal moet. Rechtop zitten en je toonladders leren. Pas als je die van buiten kent, mag je zelf gaan experimenteren.
Gelukkig zit de zaal vol fanatieke leerlingen en krijgen we al snel de vrijheid naar Nico Muhly te luisteren. In Clear Music bespeelt hij zelf de celesta, terwijl Marko Ylönen de cello hanteert en Lavinia Meijer de harp. De overgang vergeleken met Bach is minder groot dan die aanvankelijk lijkt. Muhly heeft zijn werk helemaal geconstrueerd rond één maat uit het motet Mater Christi Sanctissima van de Engelse componist John Taverner. Een componist uit het begin van de Renaissance, dus nog ruim vóór Bach, al wordt hij in het programmaboekje abusievelijk verwisseld met John Tavener, een componist die pas vier eeuwen later leefde. Door tonen uit de hoogste regionen van de cello te gebruiken – toen ik het werk de eerste keer hoorde dacht ik dat het een viool was – ontstaat er een grote ‘afstand’ tussen de instrumenten. Het geheel klinkt daardoor heel open, helder en kan dus met recht Clear Music worden genoemd.
De Havanaise voor viool en piano van Camille Saint-Saëns is een prachtige introductie voor de eigenwijze speelwijze van de Finse violist Pekka Kuusisto, dit seizoen artist in residence van het Muziekgebouw en ik hoop dat hij dat nog heel lang mag blijven. Kuusisto speelt het werk alsof hij al enkele glazen rode wijn naar binnen heeft gewerkt, maar dat kan deze op de Cubaanse Habanera gebaseerde compositie prima hebben. Hij weet het publiek – voor zover hij dat niet al tijdens een eerder optreden gedaan had – hiermee volledig voor zich te winnen. Met dank aan het begeleidende pianowerk van ‘Lonely Storioni’ Bart van de Roer.
Na de pauze ben ik dan ook helemaal opgewarmd voor de wereldpremière van Fast Drones van Nico Muhly. De componist speelt zelf piano, terwijl Pekka Kuusisto de viool ter hand neemt. ‘Ik maak de drones en Pekka speelt viool. It’s really fun!’ zei Muhly in een interview over dit werk. Volgens mij was het toen nog niet af en is het stuk toch wat gecompliceerder geworden.
Zodra Nico Muhly achter de piano zit, begint hij te spelen. ‘Just a second,’ reageert Kuusisto lachend, terwijl hij de muziek op zijn lessenaar ordent. Het lijken twee vrienden die elkaar plagend in de maling nemen. Maar het zou evengoed het werkelijke begin van het muziekstuk kunnen zijn. Om de beurt spelen ze de melodie terwijl de ander lange tonen speelt of korte fragmenten herhaalt als begeleiding. Als jonge jongens dagen ze elkaar uit, pesten ze elkaar, ravotten, maken ruzie en leggen het razendsnel weer bij. Kuusisto laat de strijkstok over zijn snaren dansen terwijl Muhly hem bewonderend, bijna liefkozend aankijkt. Op sommige momenten hangt hij onder de piano alsof het allemaal slechts kinderspel is.
Helaas groeien ze veel te hard. Als tieners nemen ze afstand van elkaar. Ieder lijkt zijn eigen gang te gaan, hoewel hun wegen elkaar steeds kruisen. Waarschijnlijk zijn ze allebei verliefd op hetzelfde meisje. Af en toe is er een bittere klank te horen, maar ze laten elkaar niet helemaal los. Jaren later zijn hun ruzies bijgelegd, maar ze zijn volwassen geworden, minder spontaan. Alleen als ze zich in een restaurant tegoed doen aan de wijnkaart, komt die oude spiritualiteit weer boven. Lyrisch halen ze herinneringen op aan voorbije dagen.
En dan opeens is het uit. De muziek houdt gewoon op. Geen open einde, maar abrupt midden in een zin is het afgelopen. Alsof we in het heden zijn aanbeland en niemand weet hoe het nu verder zal gaan. Toch is een tipje van de sluier al opgelicht. Tijdens het Storioni Café voorafgaande aan het concert, zat Lavinia Meijer namelijk openlijk te flirten met Pekka Kuusisto. ‘If you’re in Finland, give me a call,’ zei deze, waarop Lavinia antwoordde met: ‘We have a date.’ Daarop stak Pekka beide handen juichend enkele malen in de lucht. Ik zag Nico Muhly vanuit zijn stoel wat jaloers toekijken naar het tweetal op de bank en het zou me niet verbazen als hij tijdens dat tochtje van Lavinia Meijer heel toevallig óók in Finland opduikt. Ik zal in 2012 in ieder geval zeer teleurgesteld zijn als er geen bijzonder trio van celesta, viool en harp op het programma staat!
Met een bijzonder Trio eindigt ook de avond. Het Storioni Trio heeft ten eerste natuurlijk dit festival mogelijk gemaakt, maar het weet bovenstaande intriges ook op virtuoze wijze in muziek te vertalen. Welke componist heeft de emoties van hoofd en hart immers beter op muziek gezet dan Robert Schumann? Alleen de subtitels van het Pianotrio nr. 1 in d opus 63 al: Mit energie und Leidenschaft – Lebhaft, doch nicht zu rasch – Langsam, mit inniger Empfindung – Mit Feuer. Persoonlijk vind ik de lyrische cello- en vioolpartijen in het langzame gedeelte het mooist, maar de gebroeders Vossen trekken af en toe een zo pijnlijk gezicht, dat ik alle hoop op een happy end in gedachte zie vervliegen.
Gelukkig blijken Kuusisto en Muhly na afloop in de foyer weer gewoon die speelse jongens te zijn waarmee ze de avond begonnen. Een jamsessie met hun eigen en elektronische versies van hun instrument. Het levert intrigerende klanken op, waarbij de droge humor van de Fin er nog een schepje bovenop doet. Als ik naar huis loop, probeer ik in de plassen op straat nog even duizend Finse meren te zien, maar het beeld vervaagt al snel. Een beetje weemoedig wandel ik verder in het besef dat ik de mooiste avond van het seizoen waarschijnlijk achter de rug heb. Net als vorig jaar tijdens het Storioni Festival.
