In de meesterlijke satire ‘Brazil’ van Terry Gilliam, die losjes is gebaseerd op George Orwells ‘1984’, bekijkt het hoofd van het ‘Ministry of Information’ vanuit de hoogte de bedrijvigheid van zijn personeel. Zodra hij de deur van zijn kantoor sluit, vallen de werkzaamheden echter direct stil. Totdat hij zijn hoofd om een kiertje steekt en er weer volop in actie is.
Dit beeld zul je bij het spoor niet aantreffen. Wie van een NS-er beweert dat hij slechts zijn best doet als de baas op zijn vingers kijkt, krenkt hem of haar tot in het diepst van zijn ziel. Beroepseer staat hier nog hoog in het vaandel.
Helaas valt het niet altijd mee die beroepseer te tonen. Enerzijds zorgt de ‘verhuftering’ van de maatschappij ervoor dat iemand minder snel zijn nek uit zal steken, anderzijds beperkt een steeds beknellender regelgeving het personeel sterk in het naar eer en geweten uitvoeren van het werk.
Tijdens een functioneringsgesprek vertelde ik mijn teammanager over bepaalde handelingen die strikt genomen niet toegestaan waren als achteruitrijden en het oversteken van sporen zonder geel veiligheidsvestje. Soms is het in het bedrijfsbelang en in het belang van reizigers, die regels even aan de kant te schuiven. Mijn manager was het volledig met me eens. Hij benadrukte echter wel, dat hij in het geval de Inspectie Verkeer en Waterstaat een dergelijk voorval zou rapporteren, hij gedwongen was actie te ondernemen. Met andere woorden, het personeel op de werkvloer neemt het risico, maar als het eropaan komt, hoeft niemand te rekenen op steun van het management.
Hoog tijd daarin verandering te brengen, moet de Stichting beroepseer, geïnspireerd op het werk van bekende auteurs als Geert Mak en Dorien Pessers hebben gedacht. Tijdens de oprichtingsconferentie zei oud-minister van Landbouw, Cees Veerman: ‘Een verantwoordelijk mens is zijn vrijheid waard. We zitten steeds maar elkaar de maat te meten en te kijken of we elkaar wel aan de regeltjes houden. Een algemene verkramping is daarvan het gevolg.’
Ik ben het hartgrondig met Cees Veerman eens. Want vrijheid en spoor zijn voor mij nog altijd met elkaar verbonden.
De muziek is een fragment uit Iedereen is bang van Fons Jansen.
Afgewerkt (2)
‘NS weigert affiche tentoonstelling Niet Normaal.’ Dergelijke koppen verschenen onlangs in de media. Het affiche zou aanstootgevend zijn. Vreemd, daar Anouk met gebroken neus, gescheurde lip en bebloed gezicht wel volop op stations te zien is. Als het om de ontbrekende ledematen ging, zouden de Paralympics ook aanstootgevend geweest zouden zijn. Dat kan natuurlijk niet. Het zal dus wel om het feit gaan dat de man op de poster naakt was. Zoiets wordt alleen van oude Grieken geaccepteerd.
Over Grieks gesproken. Deze week kwam tijdens een rangeerdienst een man naar me toe die me op Marc-Marie Huijbregts-toontje vroeg of de NS iets had tegen anders geaarden. Ik liet hem mijn ret-briefje – hat papier waar de rangeerklusjes in code op genoteerd staan – zien en wees hem op het eerste en laatste woord. Elke ret-dienst begint namelijk met AD en eindigt met ED. Nu hebben we in Eindhoven gelukkig geen enkele knooppuntcontroller die AD heet en slechts één met ED als voornaam, dus meestal kom ik er goed vanaf. Maar je zou maar op een standplaats – vreemde naam in dit verband – werken waar beide mannen aanwezig zijn. Dan kun je na het Einde van je Dienst met recht zeggen dat je ‘afgewerkt’ bent. (Afgewerkt 1 staat hier.)
Optimistisch naar 2010
Volgens Leon Heuts, hoofdredacteur a.i. van Filosofie Magazine, is een optimist iemand die voortdurend overal over klaagt. De optimist ziet immers steeds nieuwe mogelijkheden zijn (werk)omgeving te verbeteren en laat dat nadrukkelijk weten. De pessimist hoor je niet. Die berust in zijn lot. Het leven is lijden en uiteindelijk gaan we allemaal dood. Het heeft geen enkele zin je daar druk om te maken.
Bij de NS werken volgens mij voornamelijk rasoptimisten. Dat is maar goed ook, want er zijn in 2010 nogal wat klusjes te klaren die een positieve benadering wensen.
Ten eerste kunnen we ons toch niet door een beetje sneeuw uit het spoor laten slaan. Nederland wordt wereldwijd geroemd om zijn strijd tegen het water. En wat is sneeuw anders dan nauwelijks bevroren water?
Vervolgens wordt ook de OV-chipkaart in hoog tempo ingevoerd. Dat zal vooral van de reiziger het nodige aanpassingsvermogen vergen. Pessimisten denken vast dat het een chaos wordt. Optimisten weten gelukkig dat de helft van de reizigers slimmer is dan het gemiddelde. Daarmee is het probleem al gehalveerd.
En dan wachten we natuurlijk allemaal met smart op de komst van de nieuwe Sprinter Light Train. Bijna dagelijks zie ik in Weert (zie foto boven) oude, uitgerangeerde treinstelletjes staan die van een welverdiende rust mogen gaan genieten. De hypermoderne, computergestuurde trein van de toekomst laat het evenwel nog op zich wachten.
Deze veranderingen zouden wel eens tot ‘Oorlog en vrede’ op het spoor kunnen leiden. En dat komt goed uit, want de schrijver van deze beroemde roman viert dit jaar zijn honderdste sterfdag. 2010 is daarom uitgeroepen tot Tolstoj-jaar. Ik treed het jaar in ieder geval optimistisch tegemoet.
Placebo-effect
1 januari 2010. Ik begin het jaar goed, in het personeelsverblijf van de NS in Eindhoven. Het nachtnet gaat pas rond 0:30 uur rijden, maar de meeste collega’s zijn al vóór middernacht aanwezig. Het OM heeft champagne meegebracht en dat zorgt voor een uitgelaten sfeer. Als dit alcoholvrij appelsap is, speelt het placebo-effect ons duidelijk parten.
De treindienstleider gebruikt een simpel trucje om zowel personeel als de reiziger op alcoholgebruik te testen. Tussen Eindhoven Beukenlaan en Best laat hij de trein door vrijwel elk beschikbaar wissel heen en weer slingeren. Knappe dronkaard die zijn maag in bedwang weet te houden. Vervolgens mag ik een klein stukje scheuren met 140 km per uur, maar voor Vught wordt ik opnieuw afgeremd om wat wissels te gaan ‘poetsen’. Dat is maar goed ook, want bij één overweg vlak voor het station, zie ik nog net de schim van een fietser tussen de gesloten bomen doorschieten. Zo dicht bij de trein dat ik zelfs de tijd niet meer heb de tyfoon te gebruiken. Aan zijn armbeweging zie ik dat hij een telefoon van zijn oor haalt. Als ik op dat moment nog op volle snelheid had gereden, was dat de eerste aanrijding in het nieuwe jaar geworden. Niet te lang bij nadenken, ik wil het jaar immers optimistisch beginnen.
Bij binnenkomst op station Utrecht, speelt het placebo-effect de treindienstleider zelf parten. We zijn letterlijk van de kaart verdwenen. Trein vermist in de twilight-zone. Ik sta voor het rode sein dat naar spoor 18 en 19 leidt. Beiden zijn echter bezet. Na veel gezucht, gesteun en verontschuldigingen van Prorail rijd ik over een middenspoortje het station voorbij om aan de andere kant te keren en terug te rijden naar een perronspoor. De treindienstleider praat mij bijna als een luchtverkeersleider langs de seinen. Misschien uit schuldgevoel, al veroordeel ik dit nieuwe jaar – vooralsnog – niemand. Vijf minuten te laat bereiken we dan toch nog onze bestemming. Wel een ander spoor dan oorspronkelijk gepland, wat onmiddellijk een ware volksverhuizing bij de wachtende reizigers teweeg brengt. De eerste blunder en vertraagde trein van 2010. Ik ben al bijna een heel uur bezig.
Gelukkig zijn de vertrektijden in het nachtnet ruim ingelegd en lig ik in Amsterdam weer volledig op schema. De treindienstleider durft niet langer te experimenteren en heeft de hele weg naar eindpunt Rotterdam alle seinen vast op groen gezet. Maar daar heeft het OM nog een verrassing voor ons in petto. Omdat de trein niet verder rijdt, moet ik namelijk met een taxi terug naar Eindhoven. Hetzelfde geldt voor de twee hoofdconducteurs. Twee taxiritten voor drie mensen vond het OM echter onzin en daarom heeft ze enkele dagen voor Kerst allebei de ritten geannuleerd. Pas na een half uur wachten in de vrieskou, om de vijf minuten lastig gevallen door een junk die vraagt of wij de deur van het politiebureau open willen maken, komen we daar achter. Het OM zachtjes (!) vervloekend, regelen we zelf een taxi – wederom het bewijs dat het rijdend personeel het beste voor zichzelf kan zorgen – en worden moe maar voldoen naar Eindhoven gebracht.
Al met al geen onplezierig ritje. Alleen vervelend voor degene die het braaksel uit de vouwbalgen tussen de treinbakken moet peuteren. Toch wordt in de eerste uren van 2010 al direct het grootste probleem op het spoor zichtbaar: gebrek aan eenduidige communicatie. Dat volgens KWIK juist op dit onderdeel bezuinigd moet worden, doet de gevoelstemperatuur alleen maar dalen.
David en Goliath
In de ogen van sommige media zal de NS het niet snel goed doen. Vooral De Telegraaf spant hierin de kroon. Dit dagblad weet voortdurend het bloed onder de nagels van het treinpersoneel te halen. Een ongelijke strijd die je niet kunt winnen zolang de krant bepaalt wat zijn publiek mag lezen. Dat zal wat worden als ze binnenkort ook nog zendtijd op televisie krijgen. En nu schaart ook de PVV zich heel populistisch achter de Telegraaf-lezer. Ik voel me soms net David tegen Goliath.
Nu was ik onlangs bij een concert van de Nederlandse Bach Vereniging waarbij Nico ter Linden als spreker optrad. Ter Linden was jarenlang predikant van de Westerkerk in Amsterdam, tegenwoordig is hij vooral bekend als schrijver van de zesdelige serie Bijbelvertellingen Het verhaal gaat… Hij beschouwt David niet als een dwerg die een reus verslaat, maar als een eenvoudige herder, slechts gewapend met vijf gladde stenen in zijn herderstas. David is er niet op uit een held te worden. Pas als zijn kudde in gevaar is, komt hij in actie. Goliath wordt niet door geweld of een list geveld, maar verliest de strijd door het rotsvaste geloof van David.
Wat is treinpersoneel eigenlijk anders dan een herder? Onze kudde bestaat uit de reizigers. Als we ons te veel op Goliath richten lopen we de kans dat we onze kudde uit het oog verliezen. Laten we, zoals Nico ter Linden zegt, geloven in ons eigen vakmanschap. Dat zal uiteindelijk sterker blijken te zijn dan haatzaaiende berichten in de pers.
Ten slotte kun je je nog afvragen of roken echt zo asociaal is als het soms lijkt.
Kun je heel vreemde associaties krijgen bij een advertentie voor trostomaten.
En gaan er geruchten dat Ramses Shaffy vlak voor zijn dood een opvolger heeft gekozen.
Klik hier om te reageren op één of meerdere van de verhalen op deze pagina. Reacties kunnen op deze site getoond worden.
