Ik mag graag een boek lezen met een muziekje op de achtergrond. Het liefst klassieke muziek met niet teveel extremen in dynamiek. Een enkele keer is dat de muziek die een prominente plaats inneemt in het boek, zoals bij Contrapunt van Anna Enquist, dat helemaal draait om de Goldbergvariaties van Johann Sebastian Bach. Andersom heb ik nooit geprobeerd, een boek lezen terwijl ik naar muziek luister. Dat lijkt me ook een heel stuk moeilijker. Toch had mijn bezoek aan het Muziekcentrum op 3 april, veel weg van een verhaal uit een sprookjesboek.
Het Radio Filharmonisch Orkest speelde, onder leiding van dirigent Mark Wigglesworth, voor de pauze het Sinfonia da Requiem opus 20 van de Britse componist Benjamin Britten. Een curieus werk, omdat het in opdracht gecomponeerd was voor het 2600-jarig bestaan van de Japanse Mikado-dynastie. In 1940 was Engeland bang voor een Duitse invasie, maar Japan was nog niet bij de oorlog betrokken. Toch leek het alsof Britten daar al een voorgevoel over had. Een Requiem, gebaseerd op christelijke dogmatiek, was een regelrechte belediging voor de Japanse keizer. Het is bovendien een duister werk, voorbode van onheil. Als je je ogen sluit hoor je in het brommen van de bassen en cello’s de van motoren van onderzeeërs. Fluiten en piccolo spellen boodschappen in staccato morsecode. Ik meende zelfs een fragment uit Leichte Cavalerie te herkennen. Britten moet beslist een toekomstvisioen gehad hebben.
Nog volledig onder de invloed van deze dreigende klanken, zag ik in de pauze een nogal merkwaardige figuur die ik bij binnenkomst in het Muziekcentrum ook al was tegengekomen. Toen liep hij met zijn jas aan en een boek in de hand, de zaal binnen. Zijn grijze jas had hij nu nog steeds tot de hals gesloten. Om zijn nek zat bovendien een wollen sjaal. In zijn rechterhand het boek, met zijn wijsvinger als bladwijzer tussen de pagina’s. Hij bestelde aan de bar een glas water en een flesje appelsap. Het glas water dronk hij in één teug leeg. Het appelsap schonk hij in een glas, dat hij meenam. Hij leunde met zijn linkerschouder tegen de trap, opende staande het boek, en las verder. Het was - hoe toepasselijk - een Engelstalig boek over Hitlers imperium. De moraal van dit verhaal? Geen idee. Ik ben toch zeker Hans Christian Andersen niet?
Na de pauze volgde Das Lied von der Erde van Gustav Mahler. De teksten komen uit een bundel Chinese poëzie uit de achtste en negende eeuw. Bij het eerste lied, Das Trinklied vom Jammer de Erde, krachtig gezongen door Stuart Skelton, viel me al op hoe klein Mark Wigglesworth naast deze tenor was. Maar toen alt Anna Larsson ging staan om Der Einsame im Herbst te vertolken, kon ik een grijns niet meer onderdrukken. Doordat de dirigent op een verhoging stond, begonnen zijn voeten bij de knieën van de zangeres. Toch eindigde zijn kruin net onder haar neus. Als hij gelijkvloers naast haar zou staan, zou zijn neus precies in haar… Nou ja, het beeld lijkt me duidelijk. Om in het sprookjesachtige van de compositie te blijven: het had iets van een dwerg naast de boze stiefmoeder uit Sneeuwwitje. Heus, als Anna Larsson geen trouwring had gedragen, had ik háár Sneeuwwitje genoemd, maar het leek erop alsof zij reeds door haar prins op het witte paard wakker was gekust.
Sneeuwwitje of stiefmoeder, ze zong wonderschoon en de begeleiding van de talloze muzikanten was fenomenaal. Even leken een paar hardnekkige hoesters het sprookje te verstoren, maar prompt doken er drie mandolinespelers op, ook geen alledaags gezicht in een symfonieorkest. Terwijl Das Lied zijn einde naderde, gebruikte Anna Larsson haar stem in plaats van een appel om haar publiek in hoger sferen te brengen.
Die Blumen blassen in Dämmerschein, Die Erde atmet voll von Ruh und schlaf, Alle sehnsucht will nun träumen. Die müden Menschen gehn heimwärts, Um in Schlaf vergeßnes Glück, Und Jugend neu zu lernen! Die Vögel hocken still in ihren Zweigen. Die Welt schläft ein!
Ik heb nog nooit een zaal zo lang horen wachten tot het in een staande ovatie losbarstte. En - nog een droom die uitkwam: niemand die ‘Bravo’ meende te moeten roepen!
Maar het was nog geen tijd om wakker te worden. Voor mij bij de jassenuitgifte stond een jongen van een jaar of twaalf, die schijnbaar alleen - zonder ouders - was komen luisteren. Hij kon ook veertien geweest zijn en wat klein voor zijn leeftijd. Met die scheiding, keurig rechts in zijn blonde haar, had ik het zelf kunnen zijn op die leeftijd. Ik was toen net begonnen aan mijn eenzame ontdekkingsreis door twintig eeuwen muziek.
Kortom, het was een sprookje, een droomavond in een uitverkocht - ik droom nog heel even door - Muziekcentrum. Eindhoven laat zien dat het kunst waardeert. Wil er dan nu even iemand in mijn arm knijpen?
De muziek is een fragment uit Der Abschied, het laatste deel uit Das Lied von der Erde van Gustav Mahler. Hier gespeeld door het Radio Sinfonie Orchester Frankfurt o.l.v. Eliahu Inbal. Die Welt schläft ein, wordt onovertroffen vertolkt door onze eigen Jard van Nes.
Een fragment uit Sinfonia da Requiem van Benjamin Britten hoor je hier.
