Zondag 25 juli, de eerste aflevering van Zomergasten 2010. Jelle Brandt Corstius ontvangt drie uur lang SP-coryfee Jan Marijnissen. De avond begint wat stroef. Ik heb de indruk dat de interviewer zich bewust wat van den domme houdt. Iemand die geschiedenis gestudeerd heeft en niet weet wie Bisschop Bekkers was? Het lijkt me sterk. Bekkers was waarschijnlijk de meest invloedrijke katholiek van de twintigste eeuw, die veel in de kerk, en dus in de Nederlandse samenleving van die tijd, veranderd heeft. Misschien komt het doordat Jelle in Groningen gestudeerd heeft, (te) ver boven de grote rivieren.
Pas later op de avond krijgt de presentator grip op het geraffineerde politieke spel dat Marijnissen speelt. Er verschijnt plots een brede lach op zijn gezicht en hij gaat de strijd met de SP-voorman aan. Iets dat duidelijk te zien is in de bruggetjes tussen de fragmenten. Bruggetjes die, tot wederzijds (gespeeld?) onbegrip, dan weer door Jan Marijnissen, dan weer door Jelle Brandt Corstius geslagen worden.
Hoewel Marijnissen, op een enkel zinnetje aan het begin van het programma, niet over politiek praat, blijkt de hele uitzending één groot links statement te zijn. Geert Wilders praat altijd over de elitaire hobby’s van de linkse kerk, dus profileert Marijnissen zich als kenner van moderne kunst, klassieke muziek en kerkgeschiedenis. Kennis die hij zichzelf heeft aangeleerd en waarmee hij bij mij groot respect opwekt. Ik heb mezelf namelijk op dezelfde manier in de klassieke muziek verdiept. Een ontdekkingsreis die gelukkig nooit ten einde komt. Tenminste, zolang de linkse kerk het voor het zeggen heeft en rechts de kans niet krijgt alle subsidies te schrappen. Jan Marijnissen waarschuwt tegen eenzijdigheid en pleit voor de Homo Universalis. Als ik niet al jaren lid was van de SP, zou ik het direct worden.
Ook zijn keuzefilm is een duidelijk politiek statement. La Battaglia di Algeri verhaalt over de Franse strijd tegen de FLN in Algerije. Het gevecht van het leger tegen een stadsguerrilla, waarbij de vraag centraal staat of martelen als ultiem verhoormiddel toegestaan is. De Fransen hebben in die tijd zelfs de guillotine in Algiers geherintroduceerd. Volgens Marijnissen is deze film diverse malen in het Witte Huis vertoond in aanloop naar de invasie in Irak. En wie herinnert zich niet die schaamtevolle beelden van Balkenende en De Hoop Scheffer als twee oververhitte schandknaapjes op audiëntie bij ‘de belangrijkste man van de wereld’, om hun steun te betuigen aan het herintroduceren van middeleeuwse martelmethodes in de moderne westerse oorlogvoering? Zonder aan deze gebeurtenis te refereren maakt Marijnissen duidelijk dat de SP altijd tegen de inval en Nederlandse deelneming is geweest. Een meesterlijke zet die door veel politici tandenknarsend moet zijn aangezien.
Het is jammer dat Marijnissen zich, behalve helemaal aan het begin van het programma, niet duidelijker heeft uitgesproken voor een links kabinet met de SP. Deze partij is de enige die de staat weer meer zeggenschap wil geven over de spoorsector. En met de aanbesteding van het hoofdrailnet in 2015 in het vizier, kan dat heel belangrijk zijn. Het maatschappelijk gebruik van de trein wordt dan weer belangrijker dan marktwerking en winstmaximalisering. Bovendien dalen in dat geval de salarissen van de top. Meer conducteurs op de trein en toiletten op de stations gaan dan boven zo goedkoop mogelijk ‘produceren’.
Al met al toch een boeiende avond, die eigenlijk pas na de tweede keer kijken - ik heb de uitzending opgenomen - al zijn geheimen prijsgeeft. Jan Marijnissen heeft namelijk ongelooflijk veel gezegd zonder er met een woord over te reppen. Een man die zijn idealen trouw is gebleven, maar door en door vertrouwd is geraakt met het politieke spel. Een man met ontzettend veel kennis van zaken, van ingewikkelde financiële producten tot moderne kunst. Een selfmade Homo Universalis. En als Wilders gelijk heeft en Jan Marijnissen als Hogepriester moet worden beschouwd van de Linkse Kerk, ben ik er trots op dat ik kan zeggen dat ik tot die elite behoor.
Marijnissen wijst op de traan van de ‘linkse elite’ bij 1:30.
Het carnaval der rouwenden
In de eerste aflevering van Zomergasten dit seizoen, liet Jan Marijnissen een gesproken column zien van de veel te jong overleden Boudewijn Büch. Büch spreekt hierin zijn afschuw uit over de vercommercialisering van de dood naar aanleiding van de begrafenis van Pim Fortuyn. Hij ergert zich aan het volk dat hardop You’ll never walk alone scandeert, een trend die is ingezet na de dood van Lady Diana, toen Elton John zijn Candle in the wind opnieuw de Top 40 inzong. Büch vertelt een anekdote over een gestorven klasgenootje waarbij niemand huilde, simpelweg omdat niemand de stilte durfde te verbreken. Büch wil terug naar die stilte en verstilling rondom de dood. Opnieuw rouwen in rust en de dood uit de hitparade.
Hoewel ik de heisa rondom Pim Fortuyn ook verafschuw, ben ik het toch niet helemaal met Büch en Marijnissen eens. Was de dood werkelijk altijd zo stil? Beroemde componisten hebben dodenmissen gecomponeerd die zo in de Top 40 van hún tijd pasten. Vaak in opdracht van rijke vorsten of geestelijken. Ook nu nog zitten mensen op het puntje van hun stoel bij het horen van het Requiem van Mozart. Het Requiem van Verdi (fragment) brengt nog steeds publiek in extase. Marijnissen als liefhebber van klassieke muziek moet zeker meer voorbeelden kennen. Wat dat betreft is er helemaal niet zo veel veranderd de laatste 500 jaar.
Het verschil zit denk ik niet zozeer in de dood en de muziek, als wel ik het publiek. Stond vroeger de dode centraal en was het Requiem een laatste eerbewijs, nu wil iedereen laten zien hoe goed hij het lijk gekend heeft en hoezeer hij of zij het met het gedachtegoed van de overledene eens was. Rouwen is geen eerbetoon meer, maar een vorm van zelfverheerlijking of zelfmedelijden geworden. En als het om zelfverheerlijking gaat, krijgt de muziek plots een heel andere klank. Als Büch en Marijnissen dát bedoelden, ben ik het roerend met hen eens. Dan teken ik het pleidooi van Büch voor rouwen in rust, met een uitzondering voor een klassiek gecomponeerd Requiem.
Klik hier voor een gedeelte van de tekst van Boudewijns column.
Gedeelde smart
Onder de kop Geen einde aan leed in ’sauna-treinen’ verscheen er in Dagblad De Limburger op 22 juli 2010 een mooi artikel over de falende airconditioning in de Duitse ICE hogesnelheidstrein. Op 10 juli liep de temperatuur in één van deze treinen zelfs zo hoog op dat meer dan veertig passagiers met uitdrogingsverschijnselen naar het ziekenhuis moesten worden vervoerd. Hoewel de problemen hier nooit zó ernstig zijn geweest, vormt de airco ook bij de NS de sluitpost op de begroting. Er stonden echter meer opvallende overeenkomsten met het Nederlandse spoor in het artikel over Deutsche Bahn, kortweg DB.
1. Een machinist noemt het uitvallen van de klimaatregeling niet ongewoon. Dat doet zich steeds weer voor, alleen niet op deze schaal.
Dat had een Nederlandse machinist kunnen zijn. De grootse problemen doen zich in hier zelfs voor met de airco in de cabine. En een machinist die onwel wordt vormt natuurlijk een bedreiging voor alle reizigers in de trein. Ik heb er al regelmatig over geschreven en eerlijk is eerlijk, er wordt wel actie ondernomen, maar ook in Nederland zullen treinen deze zomer nog oververhit zijn.
2. Het spoorwegbedrijf heeft al langer een beroerd imago, onder meer door een schandaal rond het bespioneren van het eigen personeel.
In Nederland heten deze spionnen ‘Mystery Guests’, maar het doel is hetzelfde. De vakbond VVMC heeft er al meerdere malen tegen geageerd. Tot nu toe zonder veel succes. Erger vind ik het opnemen van gegevens rond ziekteverzuim in voor iedereen toegankelijke dossiers. Vooral gegevens betreffende de aard van de ziekte en de verhouding tussen patiënt en bedrijfsarts horen geheim te zijn. Wettelijk zijn ze dit ook, maar de NS schendt deze regels volgens bronnen binnen de VVMC regelmatig. Ook hierin doet het bedrijf dus niet onder voor zijn grote Duitse broer.
3. Afgelopen winter kampte DB met grootschalige uitval van treinen vanwege hevige kou. Tot overmaat van ramp waren veel ICE’s toen juist in reparatie vanwege ernstige problemen met de assen. Daardoor reden de treinen ook nog eens met aanzienlijk minder wagons.
Doet dit al een belletje rinkelen? Lees ‘VIRM’ voor ‘ICE’ en ‘vierkante wielen’ voor ‘assen’ en de situatie is hier hetzelfde als in Duitsland.
4. Volgens Deutsche Bahn is fabrikant Siemens verantwoordelijk voor de airco’s. Bovendien wordt het in Duitsland gemiddeld steeds warmer en daar is de uit de jaren negentig stammende klimaattechniek niet op ingesteld, claimt het bedrijf. Critici noemen dat flauwekul. Airconditioning is geen high tech, zegt een expert, verwijzend naar de vele auto’s die tegenwoordig probleemloos met airco zijn uitgerust.
Commentaar lijkt me hier overbodig.
5. Critici wijten het falen van de klimaatregeling in de ICE’s aan achterstallig onderhoud. Met het oog op een mogelijke beursgang zou in de onderhoudskosten zijn gesneden.
Beursgang? Ik weet niet of de top van de NS nog graag aan die ambitie herinnerd wil worden.
6. DB ontkent dit. Maar volgens vakbond Transnet zijn er veel te weinig mensen in de werkplaatsen.
Ook bij NS-onderhoudsbedrijf Nedtrain zijn ontslagen gevallen. Daar heeft het rijdend personeel nog een gedeelte van het salaris voor afgestaan. Ook is een aantal werkplaatsen gesloten. Om in de zomer geen overcapaciteit te hebben, is in de winter - als het echt nodig is - het aantal kuilwielenbanken onvoldoende om alle treinen tegen vlakke plaatsen op de wielen te behoeden.
7. Treinpersoneel klaagt steen en been over bezuinigingen. Treinen zouden daardoor zijn onderbezet.
In de laatste editie van medewerkersblad Ons kent ONS schreef ik nog: “Het stijgende aantal medewerkersbijeenkomsten toont aan dat de communicatie met het management niet altijd even soepel verloopt. In juni stond de Koppeling vol enthousiaste verhalen over ’social media’ en hoe de directie die wil gebruiken om hoger personeel te werven. Tegelijk krijgen mensen van de werkvloer - die zich vaak al vele jaren met hart en ziel inzetten voor het bedrijf - te horen dat hun functie eigenlijk overbodig is en ze best gemist kunnen worden. Ik begrijp de frustratie over die scheefgroei wel.”
8. Machinisten verklaren opdracht te hebben door te rijden als de klimaatregeling uitvalt of als er maar twee wc’s functioneren.
Dat in alle gevallen doorrijden heet bij de NS: Keep ‘m rolling. Twee wc’s mag hier al als luxe beschouwd worden. NS heeft voor korte ritjes in Sprinters zelfs een ontheffing weten te krijgen. Dit zeer tot verdriet van mensen die wat vaker een toilet nodig hebben en het rijdend personeel dat vaak meerdere korte ritjes achter elkaar rijdt en zo vier tot vijf uur van een sanitaire ruimte verstoken blijft.
9. Bovendien wil DB zo veel mogelijk treinen laten rijden.
In het najaar begint NS weer een proef met zes intercity’s en zes stoptreinen per uur tussen Eindhoven en Schiphol, met als doel dat in de toekomst in de standaard dienstregeling op te nemen.
***
Als de politiek er geen stokje voor steekt, wordt het Nederlandse hoofdrailnet in 2015 openbaar aanbesteed. Het is maar de vraag of de NS in staat is op te bieden tegen giganten als Deutsche Bahn en Veolia. Maar uit het artikel in Dagblad De Limburger blijkt in ieder geval wel dat Deutsche Bahn en de Nederlandse Spoorwegen al op veel terreinen op één lijn zitten. Dat maakt een fusie, of een overgang naar een ander bedrijf, wel een stuk gemakkelijker.
Op bovenstaand stuk kwam een mooie reactie binnen van Jaqueline:
Er waren tijden dat ik de DB samen met de SBB beschouwde als een voorbeeld voor NS maar ik heb in de afgelopen jaren mijn beeld van DB moeten bijstellen. De ICE’s en andere langeafstandstreinen waarin ik Duitsland doorkruisten waren zelden punktueel, meestal ernstig vertraagd, regelmatig oververhit (meer dan 30 graden is in de zomer geen uitzondering), personeel liet zich niet zien cq wist zich geen raad, informatievoorziening was slecht tot nihil. En geld terug vragen voor alle vertragingen werd steeds moeilijker.
De SBB steekt nog altijd met kop en schouders boven alles uit maar ook daar zijn de moeilijkheden begonnen, het net is overvol en storingen leiden daardoor tot steeds groter ongemak en vertragingen. Over de SNCF en haar TGV’s ben ik overigens ook nog altijd zeer enthousiast maar dat neemt niet weg dat ik het betreur dat grensoverschrijdende treinen en nachttreinen in heel Europa eerder uitzondering dan regel zijn geworden.
Dat lijkt me een teken aan de wand, blijkbaar wordt treinverkeer gezien als een noodzakelijk kwaad in plaats van een prima manier om milieubelastende vliegverkeer in te dammen. Daar komt dan nog een keer bij dat vliegen zo belachelijk veel goedkoper is dan de trein nemen dat je wel heel erg principieel moet zijn om dat laatste toch te doen. Ik doe het nog steeds maar ik maak me zorgen als ik zie hoe DB nu haar kwaliteiten verkwanselt en NS vooral met vastgoed haar geld lijkt te willen verdienen.
Gewijzigde topografie Nederland Je bent net op Schiphol geland en je denkt dat je de kaart van Nederland aardig in je hoofd hebt zitten. Dan wil je per trein verder en zie je dat de topografie van dit land door recente stormen aardig overhoop is gehaald. Onderstaande treinrit was in ieder geval voor déze machinist een ware ontdekkingsreis…
