Het feest is voorbij. De maskers zijn weer opgeborgen. Mensen die nu nog beweren Napoleon te zijn, zitten weer keurig opgesloten in wit gestoffeerde kamers met zachte kussens tegen de wand. In Weert spoelt de laatste blauwwitte schmink van twee treinstelletjes die vermond als SLT het carnaval nog net overleefden. Na het halen van het askruisje konden ze hun bedrog echter niet langer volhouden. In 1964 was men ook op het spoor nog heel vroom. Nu staan ze klaar om gesloopt te worden. Tot verdriet van veel machinisten die dachten dat de problemen rond de nieuwe Sprinter eindelijk opgelost waren.
Met het askruisje begint ook de periode van de vasten. Maar het spoor zou het spoor niet zijn als het daar niet een eigen naam voor had bedacht: KWIK. Minder gebruiken van wat niet direct noodzakelijk is, is natuurlijk een mooie omschrijving van vasten. Vreemd genoeg valt daar ook interne communicatie onder. Ik dacht juist dat daar nog wel het een en ander aan te verbeteren viel. Zo stond ik zelf kort voor carnaval klaar om met de vroegste trein naar Alkmaar te gaan, toen mijn dienstkaartje plotseling Amersfoort vermeldde. Een heel andere bestemming met bijna een dubbele dienstlengte! Mijn teammanager en ik verschillen nog steeds van mening of dat niet op voorhand gecommuniceerd had moeten worden.
Een bijzondere vorm van communicatie zag ik toen ik deze carnaval muziek maakte in een instelling voor meervoudig gehandicapte kinderen. Tijdens alle repetities was er een jongen van een jaar of veertien aanwezig met blond, krullend haar. Bij elke noot die we speelden vloog hij overeind en stootte wat onverstaanbare klanken uit. Zijn lichaam bewoog hij daarbij woest op en neer zodat er twee begeleidsters nodig waren om hem in toom te houden. Maar zijn ogen spraken boekdelen. Glanzende, helder blauwe ogen die de wereld op een heel eigen wijze bekeken. Tijdens carnaval was hij er ook. Maar nu zat hij stil, verkrampt op een stoel. Zijn ogen dof in het niets starend. Zijn begeleidsters waren vervangen door een pil om hem rustig te houden.
Nu kan en mag ik natuurlijk geen oordeel uitspreken over deze bezuiniging op de gezondheidszorg, net zomin als ik dat mag doen over die op de communicatie bij de NS. Maar mijn moeder – nog opgevoed door de nonnen – beschrijft de vastentijd als volgt: ‘We kregen ieder een blikje en daar moest je elk snoepje of koekje dat je kreeg in bewaren. Je liet het wel uit je hoofd er stiekem iets uit te halen, want dat moest je biechten. Het was een feest als je het blikje na veertig dagen mocht openen.’ Ik ben benieuwd wat er na de vasten, of KWIK, in het spoorblik blijkt te zitten. Hopelijk geen bittere pil…
Noot 1: KWIK - Kwaliteits Waarde Indirecte Kosten - is een bezuiniging op indirect personeel binnen de NS. Noot 2: De bestemming Amersfoort slaat op het aldaar aanwezige simulatorcentrum waar alle machinisten twee dagen per jaar de verplichte herinstructie volgen. Afhankelijk van de reisafstand zijn dit dagen van 8 tot 13 uur.
De muziek is een fragment van het Kyrie Eleison uit de Messe pour les trépassés van Marc-Antoine Charpentier.
Deze column is tevens gepubliceerd in Ons kent oNS van 19 februari 2010.
Vriendschap
Carnaval 2010. Het is alweer het zevende of achtste jaar dat ik met een aantal vrijwilligers muziek maak in Zonhove, een instelling voor kinderen en jongeren met een lichamelijke of meervoudige beperking of niet aangeboren hersenletsel. Ook dit jaar is er noodgedwongen bezuinigd op de aankleding. Kinderen uit de buitengebieden kunnen niet meer naar het carnaval komen dat ze altijd trouw bezochten omdat ze het vervoer niet meer uit hun PGB kunnen betalen. Er gaan zelfs geruchten dat het carnaval weleens helemaal uit Zonhove zou kunnen verdwijnen.
Vreemd dat in verkiezingstijd geen enkele politieke partij van zich laat horen als het om een dergelijke bezuiniging gaat over de ruggen van mensen heen die zich op geen enkele manier kunnen verweren. Gelukkig bracht de Sonse carnavalsvereniging ‘De Krutjesrapers’ goed nieuws: zij hebben een inzameling gehouden om de feestelijkheden in Zonhove voorlopig te redden. De vraag blijft natuurlijk voor hoelang?
Maar zijn de beperkingen van de mensen in deze instelling dan werkelijk zo groot dat we ze voor elke crisis of economische tegenslag mogen laten bloeden? Terwijl de spreekstalmeester - type oma uit Madagascar 2 - in plat Brabants de Prins naar voren riep, maakte één van de bewoners zich druk voor het podium: ‘Het is naar voren en niet naar veuren!’ Taal is voor veel mensen met een beperking juist extra belangrijk. Vervolgens kwam de gemotoriseerde Prins met zo’n noodvaart naar voren, dat iedereen aan de kant stoof. Ook al weinig verschil met het verkeer buiten de instelling.
Maar het hoogtepunt van de avond was toch wel de playback/soundmixshow die nu volgde. Eén van de jongens uit dezelfde groep als de Prins, en één van de weinigen die niet in een rolstoel zat, playbackte een liedje dat ik niet ken. Hij stootte daarbij alleen wat - voor een leek - nietszeggende klanken uit. Oma vroeg hem daarna: ‘Dat was toch een liedje over vriendschap, zijn jullie vrienden?’ De zanger vloog vervolgens van het podium en viel de Prins om zijn nek. Dit werd zelfs het taaie omaatje even teveel en een tijdlang was ze sprakeloos. Deze jongeman bleek overigens later wel te kunnen schrijven. Hij denkt dus in dezelfde taal als alle anderen om hem heen. Ik ben benieuwd hoe zijn hersenen die taal verwerken. Zeker niet op een minderwaardige manier.
Jammer dat op zo’n moment de beleidspersoon die over de portemonnee gaat nooit aanwezig is. Helaas vrees ik dat - welke partij de verkiezingen ook wint - de bezuinigingen op de gezondheidszorg altijd deze groep zullen treffen. Gelukkig staan daar wel heel veel vrijwilligers tegenover.
Bovenstaande tekst is trouwens geschreven toen het alleen nog ging om gemeenteraadsverkiezingen. Of het verschil maakt dat daar - na de val van het kabinet - nog landelijke verkiezingen op volgen, durf ik te betwijfelen. Misschien gaan we met een nieuwe coalitie wel anders denken over een zelfgekozen levenseinde.
Voltooid leven
Is het toeval dat de Week van het voltooid leven eindigde waar carnaval begon? In de film Leaving Las Vegas drinkt acteur Nicolas Cage zich weliswaar bewust dood, maar het comazuipen van jongeren is daar toch niet mee te vergelijken. Ik heb geprobeerd me tijdens de feestelijkheden in hen in te leven, maar ik ben niet ver gekomen. Dat lag niet aan een gebrek aan wilskracht, maar aan een gebrek aan bonnen. Ik was hooguit wat aangeschoten, al is dat in de Week van het voltooid leven ook al heel wat.
Nu ging het in deze week ook niet direct over de jeugd. De vraag was of gezonde bejaarden die hun leven ‘af’ vinden, hulp mogen krijgen bij zelfdoding. Indrukwekkend was de documentaire De laatste wil van Moek. Een man helpt zijn hoogbejaarde moeder aan pillen om een einde aan haar leven te maken. Hij filmt vervolgens hoe ze die zelfstandig en vrijwillig inneemt als bewijs dat het geen moord is. Toch moet hij zich binnenkort voor justitie verantwoorden. Ik ben van mening dat iedereen over zijn eigen leven moet kunnen beschikken maar hulp bij zelfdoding is nog steeds strafbaar.
In Nederland doen jaarlijks ten minste 400 mensen boven de 60 jaar een zelfmoordpoging. Het is onduidelijk welke methodes ze daarvoor kiezen maar het werpt wel een ander licht op sommige ongevallen op het spoor. Vorig jaar rond Pasen vond er een dodelijke aanrijding plaats met een invalidenwagentje op een overweg bij Nuenen. Uit een gevonden afscheidsbrief bleek het om zelfdoding te gaan. In welk percentage van de ongevallen met rollators, scootmobiels en andere loophulpmiddelen zou er sprake zijn van opzet? Sommige 60-plussers kunnen heel goed toneelspelen. Denk aan Josine van Dalsum die ook haar natuurlijke dood niet afgewacht heeft.
Het gaat hierbij wel om mensen die hun hele leven geleefd hebben. Het wordt natuurlijk een ander verhaal als het om een meisje van 13 gaat.
Voor wie er nog niet genoeg van heeft, zit er ook nog voldoende moord, doodslag, zelfmoord en verknipte geesten in de volgende - beknopte - boekrecensies:
